Tijdens de “coffiebreak” in de Hertenrij kwam Johan Scho-vers naar mij toe met de prangende vraag of ik ook dit keer weer verslag wilde doen van de dagtocht. Ik moest even een moment terugdenken aan een fijne periode. Een periode waarin wij als afdeling Doesburg zelfstandig deel uitmaak-ten van de landelijke ANBO. Ook een tijd waarin ik als secre-taris gedurende een lange tijdsspanne veel vergaderingen versloeg en daarnaast tevens de maandelijkse nieuwsbrieven samenstelde. Dus….

Langzamerhand stroomt het vol op de Bleek met deelne-mers, in afwachting van de touringcar die ons verder op de dag zou vervoeren. Tevens een amicaal en hartelijk momen-tum om elkaar weer eens te zien en te begroeten. Weliswaar inmiddels een jaartje ouder geworden, maar toch nog altijd even enthousiast, kien en ietwat stram in de benen, gezien het aantal meegebrachte inklapbare rollators. We kregen en passant een foldertje in de handen gedrukt met daarop vermeld, het programma van de dag en een hersenspinsel over Twente. Tja, de inschrijving voor deze dagtocht was in begin april en daarbij vond er tussentijds ook nog eens een verandering in de vertrekdatum plaats. Je zou bijna verge-ten dat er nog een dagtocht op de jaaragenda van de Senio-renvereniging stond.

Om 10.30 uur startte onze chauffeur Tjeerd de motoren, maar niet voordat hij ons dringend verzocht, uit veiligheids-overwegingen de riemen om te doen waarna we vertrokken richting Geesteren. Na een toeristische rit van een anderhalf uur langs en door diverse dorpen en gehuchten arriveren wij bij de Hertenrij. Een uit 1870 daterende boerderij “de Braak”. Die werd in 2010 geheel verbouwd tot een gezellig etablissement met de alom vertrouwde plattelandsallure en Twentse gastvrijheid.
Aldaar werden wij hartelijk welkom geheten. Even later werd de “Magische koffietafel” geserveerd. Welke magische krachten bij het opdrinken van de betreffende koffie of thee zou zijn ontleend heb ik helaas niet kunnen gewaarworden, laat staan vaststellen. Kennelijk was ik daar vooralsnog niet vatbaar genoeg voor of anderszins. Hoe dan ook, we hadden nog wat tegoed. Namelijk de alom geprezen, overheerlijke gehaktbal in de lekkerste jus. We hebben het geweten, groter moest die bal echt niet worden. Enkelen hadden toch wel moeite met het behappen en verorberen van dit gigantische homp vlees, ondanks de mayonaise en mosterd als extra smaakmakers.
We misten echter het stokbrood en daarbij behorende kruidenboter. Kennelijk waren deze niet krokant en bruin genoeg om ze te serveren. Tegelijkertijd was men waarschijnlijk ook druk op zoek naar de nodige kruiden om daar uiteindelijk kruiden-boter van te maken. Slechte een paar sneetjes brood en wat (vlees)beleg viel ons ten deel.
Na de lunch kregen we een korte film voor-geschoteld over het plattelandsleven in Twente. Onder de noemer “Boerenmagie” maakten wij kennis met de magische aspecten van het Twentse land. Alle mogelijke magische krachten werden te hulp geroepen om een zeker onheil en rampspoed op het platteland tegen te gaan en te voorkomen. We kregen te maken met het denksysteem van onze voorouders. De magie, het volksgeloof en daarmee samenhangende gebruiken, de rituelen, de symboliek alsmede de eveneens overeenkomstige beinvloeding ervan. Magie was een paar eeuwen geleden heel belangrijk op het platteland. De magische belevings-wereld maakte deel uit van het dagelijks leven. Het dagelijkse doen en laten van de inwoners werd eveneens beinvloed door bijgeloof. We hoorden de magie van het Twentse land, het gedachtegoed van onze voorouders. Veel van de voorchristelijke, heidense overtuiging is te danken aan de katholieke kerk die veel van het heidense gedachtegoed in gekerstende vorm heeft overgenomen om de acceptate van de nieuwe religie te bevorderen. 
Ook aan vele planten werden magische krachten toegedicht. Bv. de Vlier, een tot wel 7 meter hoge struik of kleine boom die we herkennen uit verhalen. Een sterke inheemse struik met een rijke geschiedenis in o.a. de volksgeneeskunst. De geur van fijn gewreven bladeren is zo typisch. De Vlier werd be-schouwd als de woonplaats van de “Eldermoeder”, een krachtige geest. Een Vlier bij de boerderij bracht geluk maar het verbranden van het hout ervan zou de duivel oproepen. De Vlier diende ook als afweer tegen muggen door takken voor geopende ramen of deuren te hangen. Om mollen te verdrijven werden vliertakken in de molshopen gestoken. Ook als bescherming tegen “nachtmerries” werden gekruiste vliertakken op bed gelegd.
De “Duivelsdrek”, een 1 tot 2 meter hoge, kruidachtige plant met stevige, holle en sappige stelen die aan de basis 5 tot 8 cm. breed zijn. Deze plant zou een reinigende, intense geur verspreiden en mede daardoor kwaadwillende geesten verdrijven. De sterk ruikende hars werd ook toegepast tegen hysterie. Een “duivelsdrek” was eigenlijk een smeersel, gemaakt van die stinkende plant. Daarmee konden vrouwen, heksen verjagen.
Een lavendeltak in het ondergoed van de dames zou in het bijzonder mannen aantrekken. Een magische ui met schil en al zou beschermen tegen allergieen. Het gebruik van de ons alom bekende “sunlightzeep” aan het voeteneind in bed zou helpen om kramp in de spieren te voorkomen. Een drietal lindebomen op het boerenerf zou beschermen tegen blikseminslag en tevens boze geesten weren. Het gebruik van thijm zou niet alleen moed en energie opleveren maar tevens helpen tegen hekserij. Het kankerkruid, een kort levende en aromatische plant, schijnt effectief te zijn bij de behandeling van kanker. De buxus, met name de takken, hadden speciale eigenschappen die diverse plagen konden weghouden.
Salie, een vaste plant, bekend om zijn groene bladeren en sterke geur kent een rijke geschiedenis als helende plant. Saliebladeren werden ingezet tegen wratten. Ook voor de tandverzorging en geheugenverbetering werd salie ingezet. Urine schijnt eveneens goed te zijn voor de voeten. Om voetschimmel tegen te gaan dient men tijdens het douchen, over de voeten te plassen. Ja zelfs het opdrinken ervan, met name de ochtendplas, zou een heil-zame werking hebben voor lichaam en geest. Wilgentakken, althans de bladeren en knoppen ervan zouden helpen tegen hoofdpijn, koortsen en andere aandoeningen. Verkouden ? Stukjes rode biet in de neus zou helpen daar van af te komen. In vroegere tijden was de hazelaar een heilige boom waaraan magische eigenschappen werd toegeschreven. Ze gold als zinnebeeld voor leven, vruchtbaarheid, vernieuwing en had een aderversterkende werking alsmede bloedstelpende eigenschappen.
Na een opsomming van allerlei, kruidachtige gewassen met een vermeende, genees-krachtige uitwerking, zagen we in het verlengde van de filmimpressie nog een ander fenomeen op het Twentse boerenland.
Namelijk bepaalde tekens die werden aangebracht op de middenstijl van staldeuren en gevels van boerderijen, de zogenaamde “stiepeltekens”. Dit zijn smalle eikenhouten plankjes waar diverse heidense en later ook christelijke symbolen zijn uitgezaagd. Deze zijn bedoeld als bescherming tegen blikseminslag, heksen, spoken, ziekten en mogelijke onheil. Op beeld zagen we ook zandloperfiguren op deuren om heksen en boze geesten buiten de deur te houden. Een muuranker op deuren met een runenteken moest de boer tevens beschermen tegen hagelschade.

Na de filmvoorstelling maakten we ons klaar voor een rondrit door het Twentse land en Duitse achterland, onder begeleiding van een gids. Daarbij was het de bedoeling dat onze gids ons zou boeien met prachtige verhalen, legenden, sages en anekdotes onder de noemer “de magie in Twente”. Achterliggende gedachte van de rondrit moest een manier zijn om de regio Twente beter te leren kennen en het landschap op een heel aparte en unieke manier te beleven. Een waardevol cultuur-landschap waar oude gebruiken beter be-waard zijn gebleven dan elders. We reden door een afwisselend coulisselandschap van bomen, uitgebreide weiden en akkers, riviertjes en beken. Smalle, slingerende landwegen, uitgestrekte weilanden en sfeervolle, pittoreske, eeuwenoude dorpjes met hun imposante kerken en basilieken vielen ons op. Ook landweggetjes die bij de aanleg ervan, oorspronkelijk bedoeld waren als rijwielpaden. We maakten kennis met uitgestrekte landgoederen, verborgen vennen en beboste heuvels. Geloof in God en leven volgens de wetten van de Bijbel was niet het enige waarmee men zich probeerden te beschermen tegen ongeluk en het kwaad. Men vreesde ook Spookhazen, rondzwervende Hellehonden, heksen of de duivel in een koeienvel, ze leven voort in sagen en legenden die passen bij een afwisselend landschap. Ze moesten in ieder geval vermeden worden. Onderweg kwamen we diverse “stiepeltekens” tegen bij verschillende boerderijen. Er was toen ook sprake van zogenaamde “textiel-heren” en hun rol. Zij spoorden de wevers en spinners aan niet naar de stad te gaan maar te blijven. Ze mochten dan het textielwerk op de boerderijen blijven doen. Ook landheren traden als rechters op. Zo bleef het buiten-gebied ook min of meer leefbaar en is deze al eeuwen lang belangrijk geweest.
Tijdens de rondrit zagen we langs de weg prachtige, versierde kapelletjes in diverse vormen en groottes. Onze gids vertelde dat deze worden onderhouden door de buurtschappen. Het verhaal wil dat bij een goede oogst, de kapelletjes extra werden versierd als blijk van dankbaarheid. 
In Tubbergen waren we diep onder de indruk van het meer dan levensgrote bronzen beeld van Dr. Schaepman, geplaatst op een vier meter hoge, granieten sokkel. Een monument van grote historische betekenis. We zagen Schaepman ten voeten uit, gekleed in een soutane en omhangen met een mantel. Hij was een belangrijk persoon voor de gemeente Tubbergen. Schaepman was priester, een baanbrekend politicus, letterkundige en had als eerste katholiek,  zitting in de Tweede Kamer. Daar pleitte hij vurig voor de rechten en emancipatie van katholieken in Nederland.
Al rijdend door een glooiende omgeving, prachtig natuurschoon, imposante boerderijen met hun specifieke symbolen, schitterend versierde kapelletjes op de terugweg bewonderend, reden we langzaam maar zeker weer richting de Hertenrij en kwam er een einde aan een twee uur durende rondrit door het Twentse landschappelijk schoon. Met dank aan de gids die ons wist te boeien met haar vele verhalen en anekdotes.

Weer aangekomen op de Hertenrij konden we op het gezellige buitenterras enigszins bijkomen en verwerken van de vele, ons ter ore gekomen verhalen gedurende de dag. We genoten alsnog van een al dan niet smaakvol, alcoholisch drankje.
Na enige tijd werden wij naar binnen geleid. Daar stond ons een bijzonder magisch drie gangen diner te wachten. Om vooraf te weten wat we voorgeschoteld kregen, zouden op de tafels kaarten met uitleg en betekenis van de Magie in de gerechten staan. Waar we ook naarstig naar op zoek gingen, we konden ze nergens vinden. Kennelijk zijn ze door een magische windvlaag van tafel geveegd. Hoe het ook zij, vooraf werd de boerensoep geserveerd. Het hoofdgerecht bestond uit een behoorlijke portie boerenstoofpot van zachtgegaard vlees uit Twente, gelardeerd met een stamppotje van seizoengroentes en zelf gemaakte appelcompote. Als nagerecht kregen we een vers bereide advocaatmousse die door ging voor een typisch dessert, behorende bij “magisch Twente”.
Nadat we de nodige eetwaren hadden ingenomen was het inmiddels weer tijd om de bus in te gaan voor de terugreis. Omstreeks half negen waren we weer in Doesburg en reed de chauffeur de bus al achteruit rijdend de Bleek op. Na het uitstappen namen we afscheid van elkaar en ging een ieder weer richting huiswaarts. 

Deze dagtocht  stond in het teken van de boerenmagie en magisch Twente. We kregen alle gelegenheid om de regio Twente op een unieke en beter manier te leren kennen. We namen o.a. kennis van het boerenleven, de gebruiken, het bijgeloof. Men stelt dat wie eenmaal met het virus “magisch Twente” in aanraking komt, daar nooit meer vanaf komt. Gelukkig is het een aangename ziekte. In hoeverre we bij thuiskomst daarmee zijn besmet is vooralsnog niet bekend. Daarvoor is een grondig onderzoek voor nodig. Wat wel magisch kan blijken te zijn is het getal 39. Dit was namelijk het aantal deelnemers die zich hebben ingeschreven voor deze dagtocht.
We kijken terug op een zeer “magische” dag…! 

Wim Kalkhuis